Sirât (2025)
Toen ik zojuist m’n eerste aantekening na afloop van het zien van deze Spaans-Franse productie teruglas – “sow, deze film verliest ineens z’n onschuld en daarmee duiken we in een psychedelische road trip, maar zonder duidelijke road” – zag ik dat ik het woord “film” nog gebruikte. Terwijl Sirât nogal een broertje dood lijkt te hebben aan enige filmconventie; het is eerder een soort performance–rave-kunstwerk waar iemand ’toevallig’ een camera bij plaatste. Versterkt door ’t feit dat er ook slechts één professionele acteur in de film zit, en de rest vooral zichzelf lijkt te spelen. En dat is dus een ‘bende’ aan misfits dat niet enkel wat ledematen mist, maar ook een duidelijke connectie met de maatschappij. Wat de film dus ook een vrijheid geeft waar je je aan over moet geven. Lukt dat, dan beleef je een zeer intense bioscoopervaring. Maar weet dus wel waar je aan begint, want ik ken genoeg filmliefhebbers die zich hier waarschijnlijk níet aan over kunnen geven…
Het ‘verhaal’
Luis (Sergio – Pan’s Labyrinth, Dirty Pretty Things – López) is met z’n zoontje Esteban (Bruno Núñez Arjona) vanuit Spanje naar de Marokkaanse woestijn getrokken, omdat hij vermoedt dat z’n al vijf maanden vermiste dochter daar in de rave scene terecht is gekomen. Een scene waar wij ook direct invallen, alhoewel het lijkt dat het heftige techno-geluid wel via oordopjes te horen is, als in: het klinkt allemaal gedempt. Alsof je ín het hoofd van iemand zit bijvoorbeeld, waarbij je als filmkijker waarschijnlijk ook al snel denkt: “Ohhhh, daar gaat een moment komen dat die demping wegvalt en dan wordt het knallen!”
Behoorlijk teleurgesteld stelt Luis de bekende vraag ook aan een wat afgezonderd groepje, bestaande uit Jade, Josh, ‘Bigui’, Tonin en Stef, die direct melden dat ze mogelijk op die andere rave is, waar zij waarschijnlijk hierna ook heen gaan. Een “hierna” dat vrij snel aanbreekt, als het huidige feest wordt opgebroken door een flink aantal militairen. Op radio’s hebben we namelijk ook al gehoord dat het land (Marokko wordt overigens nooit bij naam genoemd) nogal in rep en roer is, en dat de maatschappij op instorten lijkt te staan.
Maar dat is iets waar onze ravers vrijwel niets mee van doen hebben, want zij trekken met hun potige bussen de woestijn in. Initieel stiekem gevolgd door Luis, Esteban en hun hondje in hun bestelbusje, maar al snel wordt Luis’ doorzettingsvermogen op waarde geschat, en worden ze steeds meer opgenomen in deze heerlijk rauwe commune. Maar ja, wij hebben in het begin van de film al een titelverklaring gelezen, en die doet wel wat heftigs anticiperen. Zo heftig zelfs, dat áls het eenmaal gebeurt, je waarschijnlijk ook vrij snel wat afstand wilt/moet nemen…
Tussen hemel en hel
In een eeuwenoud islamitisch verhaal is de “As-Sirât” schijnbaar een brug tussen de hemel en de hel. Een brug die alleen met een pure ziel gepasseerd kan worden, en waarbij één misstap fataal is. De film wordt dan ook vrij snel een meer spirituele reis waarbij alles op het spel kán staan, zonder daadwerkelijk te weten waar de reis toe leidt. Mogelijk een metafoor voor het leven, wat ook direct duidelijk maakt waarom velen liever voor zekerheid en veiligheid ín de maatschappij kiezen. Maar dat doen onze hoofdkarakters dus niet. De ravers niet, omdat ze sowieso buiten de maatschappij opereren, maar Luis en Esteban niet, omdat ze dochter/zus nodig lijken te hebben. En die reis wordt op een gegeven moment ook zo heftig, iets dat je overigens zeker al een kwartier voelt aankomen, dat ik de conclusie trok dat de film daar al z’n onschuld verloor. En dat je het verhaal dus moet gaan zien als een spirituele reis, niet als iets dat gewoon letterlijk om de hoek zou kunnen gebeuren. Figuurlijk wel, want zulke reizen gaan natuurlijk vooral ‘naar binnen’ en kunnen dus elk moment van je leven in jouw hoofd starten…
Maar in hoeverre de afwikkeling van het verhaal nou interessante dingen over de human condition zegt, zó scherp was/ben ik niet. Overigens hoeft daar ook geen klinkklaar antwoord op te komen hoor, juist omdat zulke innerlijke reizen ook weer zó persoonlijk kunnen zijn, dat invulling door makers wel eens in de weg kunnen zitten. Als maker kun je daarom volstaan met (enkel) prikkelen, en prikkelen doet Sirât zeker!
Crew
Ja, ik kan nogmaals vertellen dat López dus kapitein Vidal speelde in Guillermo Del Toro’s El Laberinto del fauno, maar López is inmiddels niet alleen 20 jaar ouder, maar ik herkende die harde stiefvader niet in het vriendelijke oudemannengezicht van Luis. Wat ik hier vooral kort wil benoemen, is hoe de makers dus letterlijk de straat op zijn gegaan, op zoek naar ‘gemarginaliseerden’: mensen die in de rafelrandjes van de maatschappij leven. Daarom wordt Josh ‘gespeeld’ door Joshua Liam Herderson, heeft Jade alleen haar achternaam (Oukid) bij de ingang van de filmset achtergelaten, en is Richard Bellamy’s bijnaam inderdaad ‘Bigui’, zoals hij ook in de film heet. Wat me overigens vooral opviel, was het flinke aantal ‘amputees’ in het verhaal. Zo mist Bigui z’n rechterhand en deel van z’n onderarm, en Tonin (Janvier) één onderbeen.
Regisseur Oliver Laxe schreef het scenario overigens met z’n ‘vaste’ scenarist Santiago Fillol. Eerder maakten ze samen Mimosas en O que arde, waarbij vooral die eerste zich ook al in Marokko afspeelde. Maar beide films lijken ook vergelijkbaar ‘road trippy‘ te zijn, dus Laxe lijkt z’n projecten ook wel als ‘kunstwerken’ te benaderen; als soort van zoektocht die zich tijdens het draaien langzaam ontvouwt…
Final credits
Ja, want zo voelt Sirât ook wel aan. Ik kreeg ook een ‘life goes on‘-gevoel aan het eind, en voelde direct een ‘ontnuchtering’ van het enorme individualisme waaraan de westerse maatschappij ‘lijdt’; een individualisme waardoor de dood als nóg enger wordt gezien. Maar is het niet juist die angst, die ons ook kan tegenhouden om te leven? Als je de ravende ‘crusties‘ uit Sirât namelijk één ding moet nageven: ze betreden die spirituele brug bijna zó onbevreesd, dat het bijna aanvoelt alsof het zelfs nooit een keuze is geweest. Iets dat mogelijk geweldig wordt verwoord door Luis zelf, die op een gegeven moment beseft dat ze zónder die ravers ook echt volledig verdwaald zijn…
En mogelijk kun je deze recensie wel samenvatten in lijn met de religiositeit van de titel: durf jij die (film)brug te betreden, zonder enige vorm van zijwieltjes in de vorm van conventies, duidelijke plotlijnen, e.d…?