Ghost Elephants (2025)
Het fijnste aan elke documentaire van Werner – Grizzly Man, Cave of Forgotten Dreams – Herzog is dat je ziet hoe hij altijd zoekt naar magie op de meest uiteenlopende plekken op aarde. En die magie kan net zo goed voortkomen uit eeuwenoude buitenaards-leven-mythes (Fireball: Visitors from Darker Worlds) als uit de wandeltocht van een eenzame keizerspinguïn (Encounters at the End of the World), en alles daar tussenin.
Nu gaat ie – letterlijk ook – terug naar de bron van onze diersoort, terwijl hij dus eigenlijk op zoek gaat naar de grootste landzoogdieren die wel of niet (nog) bestaan. Al leerde de ontstaansmythologie van het San-volk (in ’t westen vaak nog denigrerend ‘Bosjesmannen’ genoemd) niet alleen dat die bron mogelijk sterk gelinkt is, maar het toonde mij dat ook mijn geest nog altijd graag wil denken dat er (maar) één waarheid is…
Het verhaal
In het Smithsonian-museum in Washington D.C. staat het (nagebouwde) lichaam van de grootste olifant die ooit geleefd heeft, genaamd Henry. Ergens in de jaren 50-60 van de vorige eeuw geschoten in Namibië of Angola, zou Henry wel eens deel kunnen uitmaken van een nog best onbekende olifanten-(sub)soort. Onbekend voor ‘ons’ althans, maar ornitholoog-onderzoeker Steve Boyes is z’n hele professionele leven al op zoek naar deze zogenaamde ‘geest-olifanten’, waarbij het opmerkelijk is dat hij al vrij snel z’n Herzog-potentie toont door zich af te vragen: “Maar wil ik ze wel écht vinden, of is de zoektocht naar dit mysterie al genoeg om m’n leven zinvol in te vullen?”
Best een aparte manier om ons als publiek met je mee te krijgen, want eigenlijk verlaag je daarmee ook onze ‘mee-zoek-ambitie’ wel wat, toch? Natuurlijk zit de nuance wat dieper verscholen áchter die vraag, die mij ertoe aanzette om ook m’n eigen wereldbeeld wat te herijken (zie de eindzin van bovenstaande intro-alinea). Maar ergens voelt het bijna alsof Herzog in deze documentaire net een stapje naar achteren heeft gezet, om Boyes – zou hij met z’n zeer rustige contemplaties en verwondering door Herzog als z’n natuurlijke opvolger worden gezien? – wat meer ruimte te geven.
Maar daardoor voelde ik me dus ook niet zo enorm meegevoerd worden in iets wat voor de mannen zeker een behoorlijk emotionele queeste is geweest…
Contemplatie-inspiratie
Ja, natuurlijk vind ik stellingen als “Uit DNA-onderzoek blijkt dat wij eigenlijk allemaal afstammen van de San, want je kunt hun DNA-lijn ook helemaal langs de kust volgen tot in Australië, waar de Aboriginals het tweede oudste mensenvolk vormen!” ontzettend interessant, juist ook omdat ik antropologie, onze geschiedenis en de noodzaak om in die geschiedenis het ‘bestaan’ te willen verklaren steeds interessanter vind. En qua documentaires moet je daarvoor exact bij Herzog zijn. Dat ik deze documentaire dan ook pas ‘ontdekte’ toen ik zag dat ie in de lokale filmhuizen draaide, dat zorgde wel even voor een vreugdesprongetje in m’n hart. Maar dat mijn verwachtingen daardoor ook wat hoog waren, dat lijkt me logisch. Maar ik voel nu dus ook de neiging om het wat lage IMDb-punt ook wel wat te willen verklaren (beetje alsof je een vriend wilt verdedigen?). Want buiten de ietwat té aangezette muziek (eerder viel me muziek nooit zo op in Herzogs docu’s), had ik eigenlijk weinig concrete kritiek. Het enige dat me opviel, was dat ik niet zó gegrepen werd door het verhaal. Hoe mooi de beelden van de Afrikaanse savanne ook zijn (waar ik half jaar geleden zelf nog ‘in de buurt’ was), hoe vet die onderwaterbeelden ook waren, en hoe ‘groots’ die stelling over de San ook was. Ja, ik werd zeker geraakt door de jaren 50-60 beelden van olifantenjachten, maar ik haalde daar ook direct de geruststelling uit, dat we als mensheid op dat vlak toch wel aardig grote stappen hebben gezet de laatste tijd (de tijd dat mensen gingen trophy-jagen is wel voorbij, toch?).
Final credits
En ja, dan kan ik wel door blijven typen, maar eigenlijk heb ik het meeste dat ik te melden heb wel al gemeld. M’n tweede opmerking in m’n aantekeningen na afloop was “niet zo awe-inspiring als ander werk, maar wel een van z’n meest pure?“, wat vooral betrekking heeft op de eenvoud waarin of waaruit de San volgens mij hun geluk vinden. Je ziet ze gewoon voor ’t eerst in hun leven buiten hun eigen gebied komen, met een motor op hun schouders door een diepe rivier waden, en met ongelooflijke, inheemse kennis hun werk uitvoeren, en bij alles valt één ding op: ze glimlachen continu. Alsof ze de sleutel naar datgene waar wij allemaal naar op zoek zijn – geluk – allang gevonden hebben, en soms wat bezorgd naar ‘ons’ witjes kijken, die zich zo druk maken om elke gedachte, dat we vergeten zijn dat we uit dat pure geluk bestaan (en dat dus het beste ervaren, als we alle ‘bullshit’ juist uit kunnen zetten)…