Yek tasadof-e sadeh (a.k.a. It Was Just an Accident – 2025)
Nu kijk ik niet echt veel Iraanse films, dus dat ik Jafar Panahi in m’n hoofd even verwarde met Asghar Farhadi en wilde melden dat je wel kunt zien dat It Was Just an Accident van dezelfde maker is als A Separation, dat toont dus vooral mijn gebrekkige kennis. Terwijl de films wel wat overeenkomsten vertonen. De belangrijkste: beide films bieden een opvallend ‘levendig’ kijkje in de Iraanse samenleving, weten drama zó inleefbaar te maken dat ik ook hier ’thriller’ als genre wil aanvinken, en hebben/gaan beide een Oscar voor Beste Buitenlandse Film winnen (al kán het Braziliaanse The Secret Agent dat nog verhinderen).
Hoe het ook zij: It Was Just an Accident was inderdaad de geweldige film die ik verwachtte, en dat eindshot blijft waarschijnlijk voor altijd in m’n herinnering hangen, want het vangt de kracht van cinema fantastisch…
Het verhaal
De film opent met het gezin van Eghbal (Ebrahim Azizi) en vrouw en dochter in de auto, ergens op een ‘snelweg’ in Iran. Na een aanrijding met een hond in het donker danst dochterlief op de achterbank ineens niet meer zo lekker mee op de muziek, waarna Eghbal hulp krijgt van een passerende motorist. In z’n garage moet deze man echter toestemming vragen aan z’n baas Vahid (Vahid Mobasseri), maar die schrikt zich kapot als hij Eghbal ziet lopen. Niet veel later zijn we erachter dat Vahid vermoedt dat Eghbal ooit de gevangenisbewaarder was, waar hij en veel van z’n activistische vrienden werden vastgehouden en gruwelijk gemarteld…
Wat volgt is een ontvoering van Eghbal door Vahid, die direct naar de woestijn rijdt om hem te doden en begraven. Maar net voordat het fataal wordt, begint Vahid toch te twijfelen of hij wel de juiste persoon heeft. Dus besluit hij maar weer naar de stad te rijden, waar hij diverse voormalig medegevangenen af gaat, hopende dat iemand uitsluitsel kan geven. Maar wat direct duidelijk wordt, is dat de gruwelijkheden zó traumatisch waren, dat die medegevangenen veelal verblind door woede Eghbal direct naar de eeuwige jachtvelden willen sturen. Aan Vahid de taak om z’n hoofd koel te houden, zodat de film langzaam toe kan werken naar een paar van de beste filmscènes die ik in tijden gezien heb, om inderdaad te eindigen met een shot dat cinematisch tot de absolute top hoort…
Prachtige vergiffenis
Allereerst: Panahi heeft een geweldige opzet gevonden om veel onderdrukkingspijn te kunnen vangen. Hopelijk helpt dat ook bij verwerking, want dan past deze film nóg beter in die momenteel sterk aanwezige ‘kunst als therapie’-periode (denk Sentimental Value, Hamnet, Nouvelle Vague, et cetera). Al is It Was Just an Accident geen rebelse of enorm activistische film, Panahi weet toch wel een duidelijk statement tegen de Iraanse staatsonderdrukking te maken, iets dat nu – begin 2026 – nóg actueler is. Maar wat me vooral wederom opviel was juist iets contrasterends: in mijn beleving wordt in Iran iedereen onderdrukt en durf je amper de straat op, maar dat beeld schopt Panahi helemaal onderuit (zoals Farhadi dat toentertijd ook deed). Teheran lijkt op het eerste oog een levendige stad, niet veel beperkender dan Bogotá of Rio de Janeiro. Buiten dan de enkele momenten dat Shiva (een van de medegevangenen; rechts op still hierboven) even een shawl om haar hoofd wikkelt als ze een winkel inloopt.
Maar het mooiste aan It Was Just an Accident is natuurlijk de afwikkeling, waar ik zeker iets over wil zeggen, dus daarom nu een – SPOILER ALERT. Zo vraag ik me serieus af hoe Azizi zijn verontschuldigende ‘sorry’ zó fantastisch kon spelen. De oprechtheid waarmee hij om vergiffenis vraagt was bijna buitenaards goed en/of perfect. Waarna Eghbal in ‘het’ eindshot op fantastisch gefilmde wijze laat horen dat hij Vahid wel weet te vinden, maar verder ook met rust zal laten. Dat ze daarin dus elkaars bestaan valideren, nadat die heftige vergiffenisemoties hen weer liet ‘verbinden’ – EINDE SPOILER ALERT. En ja, toen dacht ik echt: “Damn zeg, wat vet om eens vanuit een totaal andere cultuur een 100% geloofwaardige emotie mee te kunnen voelen, zonder dat ik begrijp hoe en wat…”
Cast & crew
Zoals ik al toegaf: ik ken bijna geen Iraanse films, en daarmee ook weinig Iraanse acteurs. Ebrahim Azizi lijkt ook de enige acteur met een stevig oeuvre (die van de overigen komen niet boven de 6 IMDb-credits uit), maar hij draagt dan ook wel die ene ongelooflijk goede scène. Al krijgt ie daarin wel een geweldige ‘voorzet’ van Mariam Afshari, die hiervoor enkel in een nogal slecht beoordeelde film over zuuraanvallen speelde.
Ik verwacht mede daarom ook dat het vooral Panahi is die van It Was Just an Accident zoiets onvergetelijks heeft weten te maken. Hij regisseerde de film niet alleen met een duidelijk zelfvertrouwen en sterke visie, maar hij schreef het scenario ook. Waarbij hij dus ook zóveel nuances in zo’n beetje elk karakter heeft weten te verwerken, dat je echt alleen maar waardering kunt hebben…
Final credits
En daardoor werkt die vergiffenis-scène ook zo perfect: je hebt van zo’n beetje alle karakters hun motivatie wel meegekregen in de film, maar die ene, belangrijke motivatie, die brengt de hele film ergens ook weer in balans…
En om deze Iraanse film dan toch nog wat ‘internationaler’ te vergelijken: qua impact voelt ie wel een beetje als Denis Villeneuve’s doorbraakfilm Incendies, en qua heerlijk ‘betrouw-herkenbaar’ kijkje in een totaal andere cultuur zou je aan Cuaróns Roma kúnnen denken. It Was Just an Accident is namelijk gemaakt door iemand die z’n eigen volk werkelijk geweldig aanvoelt/kent; zo goed zelfs, dat hij weer net genoeg afstand weet te nemen om een topfilm als deze te maken..!