Den sidste viking (a.k.a. The Last Viking – 2025)
Yes, en wauw, wat een film. Of zoals één van m’n aantekeningen na afloop: “Geweldig: broederliefde, trauma’s, psychiatrisch patiënten die denken Björn van ABBA te zijn, een onverwacht vette autocrash en dat allemaal in een duidelijke maar ontzettend goed ingevulde formule…” Daarnaast vond ik het wederom geweldig om te zien dat Mads – Casino Royale, Valhalla Rising, The Promised Land – Mikkelsen in z’n geboorteland veel gevarieerdere rollen mag spelen dan ‘in Hollywood’, waar iedereen met een (Europees) accent te makkelijk als bad guy wordt neergezet. Koppel dat aan de heerlijke lompheid van auteur Anders Thomas – Adam’s Apples, Riders of Justice – Jensen en je hebt wederom een geweldige film uit een buurland waar ‘wij’ toch stikjaloers op moeten zijn..?
Het verhaal
Openend met een vrij opvallend Viking-verhaal gaan we al snel over naar het appartement van Manfred (Mikkelsen) en zus Freja (Bodil – The Green Butchers – Jørgensen), waar de vluchtende bankovervaller én broer Anker (Nikolaj Lie – Brødre, alles van Anders Thomas J. – Kaas) probeert aan de politiecops te ontkomen. Dat lukt niet, maar hij weet wel zijn overduidelijk psychiatrisch uitgedaagde broer Manfred de sleutel van het kluisje op het station te geven, waar hij net daarvoor z’n buit heeft verborgen. Aan Manfred de opdracht om die tas te verbergen, en aan níemand te vertellen waar…
Vijftien jaar later komt Anker vrij, en als de asociale opportunist die hij is, wil hij natuurlijk zo snel mogelijk z’n buit op gaan halen. Helemaal voorbijgaand aan het feit dat vooral broerlief hem gruwelijk gemist heeft (en dat maar lastig kan uiten), maar in de tussentijd ook het alter-ego ‘John Lennon’ heeft aangemeten. Iets dat hij zó serieus neemt, dat het ontkennen van deze nieuwe naam (door hem bijvoorbeeld “Manfred” te blijven noemen) hem direct tot zelfbeschadiging doet besluiten. En nee, daar mag je eigenlijk niet om lachen, maar dat overkomt waarschijnlijk ook jou wel enkele keren.
Wat echter het grote probleem is voor Anker (die ook nog z’n veel lompere voormalig overvalpartner achter zich aan heeft), is dat John helemaal niet weet waar Anker het over heeft, als hij naar de tas vraagt. En voor die ‘gekheid’ heeft de nog altijd aan woede-uitbarstingen lijdende Anker natuurlijk geen tijd. Toch valt hij uiteindelijk voor het idee van psychiater Lothar, die stelt dat het mogelijk beter is om mee te gaan in Johns waanidee. Als blijkt dat er ook wel wat patiënten zijn te vinden die zich als de andere Beatles identificeren, nemen ze het plan op om een coverband op te richten (zie still hieronder). Hopende dat dit John ook weer iets ‘zachter’ maakt om z’n ‘originele’ identiteit te omarmen, want alleen dan zal hij zich de begraafplaats weten te herinneren, toch? Al blijkt langzaamaan dat de psychische problemen lang niet allemaal exclusief bij Manfred/John zitten…
Heerlijke balans en LIEFDE
Om een formule te laten werken, onafhankelijk van hoe ‘gewaagd’ het thema van een film is, moet je allereerst karakters introduceren waar de kijker zich mee wil identificeren. Zodra dat gelukt is, hoeven die karakters helemaal niet perfect te zijn (liever niet zelfs), maar ze moeten wel iets van een doel hebben, waar wij als kijkers dan in mee willen gaan…
Dit is iets wat Jensen zo goed lukte, dat ik het op een gegeven moment ook duidelijk herkende in de opzet van de film. Normaliter zou me dat uit het verhaal kunnen trekken, maar hier zorgde het vooral voor een complimenterende glimlach voor de makers. Juist omdat ik heel graag wilde weten waar het heen ging, ook omdat ik wel voelde dat zeker niet enkel Manfred nog iets moest verwerken. Want als je ‘echte’ mensen voor een duidelijk obstakel zet, waar ze enkel overheen kunnen door weer ‘in verbinding’ te komen, dan heb je aantrekkelijk drama hoor. Koppel dat aan familie – toch wel de omgeving waarin de meeste mensen het ‘directste’ liefde kunnen voelen (omdat we tegen onze familieleden het ‘puurst’/eerlijkst zijn?) – en je krijgt een topfilm als The Last Viking. Top omdat het gewoon gevoelsmatig allemaal klopt, maar ook top omdat Jensen zó goed weet wat ie wil en doet, dat hij ook weet waar kijkers precies een ontspannende lach nodig hebben. En als die lach dan ook nog een beetje op het randje van ‘Ooooehhh, mogen we hierom wel lachen?‘-grens zit, dan heb je mij volledig te pakken…
Cast & crew
En dan is die droge blik van Mikkelsen echt perfect, zeker omdat daar een soort onmacht achter schuilgaat: de geest van iemand die zich ook wel bewust is dat die geest niet 100% functioneert zoals bij andere mensen, en daarmee erg fragiel (b)lijkt. Al werkt dat hier ook vooral zo goed, omdat Bro’s karakter Anker toch wel wat ‘rijker’ blijkt dan enkel die van opportunistische, oudere broer. En daarmee voel ik direct een overeenkomst met het prachtige Sentimental Value, waarin de dynamiek tussen zussen op vergelijkbare wijze (nog) mooi(er) getoond wordt. Naast de geweldig hilarische rol van Sofie Gråbøl, die er heilig van overtuigd is dat ze té aantrekkelijk is voor de meeste mannen, is vooral het Lothar-karakter ‘prime Anders Thomas Jensen‘, gespeeld door Lars – The Professor and The Madman – Brygmann: een goedbedoelende sul waarom je eigenlijk niet mag lachen, maar toch lijkt de acteur daar alles voor over te hebben. In de poster hieronder staat hij helemaal rechts, waarbij ik direct ook weer hardop glimlach om Kardo – Rheingold – Razzazi (die baardmans links van Brygmann), die niet alleen een Paul McCartney- én Ringo Star-alter ego heeft, maar ook af en toe denkt Iron Man te zijn. Al lijkt z’n Heinrich Himmler-alter ego het lastigste, want alleen bij het woord “holocaust” wil ie al alles loslaten en het bos inrennen…
Haha, dit kan allemaal zo ‘politiek incorrect’ aanvoelen, als je dit context-loos zo leest. Maar juist dát is het knappe van Jensen: alles wat ie over de karakters ‘vertelt’ voelt oprecht aan, misschien wel omdat hij ze juist zo menselijk neerzet, mét al hun fouten. En als je dát eenmaal bereikt hebt, dan kun je ontzettend veel leuke dingen doen met zulke types…
Final credits
Zoals dus een prachtige film maken, die mijn streak aan goede films achter elkaar kijken weer een stukje langer maakt (heb inmiddels It Was Just an Accident ook gezien, en vanavond zie ik ook Hamnet nog in voorpremière!).
Het enige ‘niet-positieve’ aan een film als The Last Viking, voor mij althans, is dat ik dan ook vaak/direct denk: “Waarom kunnen wíj niet zulke leuke films maken?” Nee, wij proberen zulke Scandinavische films wel eens te remaken – Vet Hard is bv. een remake van het door Jensen geschreven Gamle mænd i nye biler (a.k.a. Old Men in New Cars) – maar zelf origineel iets maken blijkt toch te lastig? De dichtstbij komende Nederlandse maker is Van Warmerdam, maar die lijkt ook best ‘buiten’ de gangbare Nederlandse scene om te bewegen. En dat, terwijl Denen qua cultuur toch helemaal niet zó bijster ver van ons af staan, wel?